چاه های حادثه ساز فاضلاب

چاه های حادثه ساز فاضلاب

طبق آمار و ارقام به دست آمده، همه ساله تعداد زیادی از حوادث گروه نجات سازمان آتش‌ نشانی را حوادث چاه فاضلاب تشکیل می‌دهد و بدیهی است در هر یک از این حوادث، تلفات مالی و جانی فراوانی را نیز به همراه داشته است.

از سالها قبل تاکنون هزاران حلقه چاه با روشهای متفاوت در گوشه و کنار استان تهران و پایتخت حفر شده که حوادث گوناگون ناشی از این چاهها هر روزه گریبان گیر شهروندان شده و جان و مال آنان را به خطر میاندازد.

از طرف دیگر چون این گونه چاهها با گذشت زمان فرسوده میشوند بنابراین انواع چاهها همواره آبستن حادثه ای ناگوار برای مردم هستند، به همین علت خطرات ناشی از خراب بودن چاه، زمانی مشخص می‌شود که فردی از ساکنان ساختمان با ریزش دهانه چاه مواجه شده و به عمق آن سقوط کند و در زیر خروارها خاک و سنگ مدفون می‌شود.

به نظر میرسد تا زمانی که حفر این چاهها ادامه داشته باشد بروز حوادث ناشی از آن نیز استمرار خواهد داشت، البته برای کاهش حوادث چاه لازم است قوانین مورد نیاز از سوی مسئولان امر به طور جدی مورد توجه قرار گرفته شود و هم چنین مهندسین ناظر در احداث ایمن این گونه بناها نظارت مستمر داشته باشند.

در این راستا سازمان آتش نشانی نیز خود را مسئول میداند تا مردم را هر چه بیشتر از خطرات چاهها مخصوصا چاههای فاضلاب آگاه سازد و شهروندان هم این حق را دارند تا اطلاعات بیشتری در خصوص خطرات چاه داشته باشند و با علم و آگاهی بیشتری خود را از خطرات دور کنند.

به همین منظور مهندس محمود قدیری معاون پیشگیری سازمان آتش نشانی استان تهران و پایتخت گفتگویی با ما داشته تا در مورد انواع حوادث ناشی از چاه فاضلاب، چگونگی وقوع حوادث مربوط به چاهها و همچنین راههای پیشگیری از این حوادث توضیح دهد که مشروح این گفتگو را در ادامه میخوانیم:

 

در استان تهران و پایتخت چه نوع چاههایی وجود دارد و همچنان حفر میشود؟

البته در استان تهران و پایتخت چاههای مختلفی با اهداف مختلفی حفر میشود اما به صورت کلی دو نوع هستند، یکی چاههای آب و دیگری چاههای فاضلاب

 

کدام یک از چاهها حادثه ساز هستند؟

هر یک از انواع چاه میتواند حادثه ساز باشد اما در این میان چاههای فاضلاب از فراوانی و پتانسیل بیشتری در خصوص بروز حوادث مرگبار برخوردار هستند.

 

آیا برای حفر چاه نیازی به اخذ مجوز میباشد؟

اصولا برای حفر چاههای فاضلاب نیازی به گرفتن مجوز نیست ولی برای حفر چاههای آب حتما باید اجازه حفر چاه از سازمان آب به صورت مجوز دریافت شود.

 

آیا کارگران حفر چاه و تخلیه چاه تحت نظارت سازمانهای مسئول قرار دارند؟

با توجه به اطلاعات موجود هیچ سازمان و یا نهادی از قبیل نهادهای دولتی و یا شهرداری بر فعالیت این کارگران (کارگران تخلیه چاه و حفر چاه) نظارت و کنترلی ندارند.

 

مهم ترین نکات ایمنی از نظر سازمان آتش نشانی برای به حداقل رساندن وقوع این گونه حوادث چیست؟

اگر اصول علمی و ایمنی در حفر چاه، تخلیه چاه و یا هر فعالیت دیگر از طرف مهندسان، پیمانکاران و و همچنین مقنیها، حفاران و چاهکنها به مانند تمام کارهای عمرانی و ساختمانی دیگر در نظر گرفته شود میتوانیم امیدوار باشیم که تعداد بروز این گونه حوادث به حداقل برسد. بعضی از مهم ترین این اصول عبارتند از:

الف) شناسایی جنس و نوع خاک محل مورد نظر برای حفر چاه و رعایت نکات ایمنی برای مقاوم سازی دهانه چاه در مراحل مختلف

ب) بررسی فاصله محل حفر چاه با چاههای موجود و قدیمی: اگر فاصله بین چاهها کم باشد در هنگام حفر چاه این امکان وجود دارد که دیواره بین چاهها تخریب شده و محتویات چاه مجاور به درون چاه تازه ساز نفوذ کند و به داخل آن تخلیه شود که این وضعیت قطعا باعث بروز حوادث خطرناک و مرگ بار میشود.

ج) استفاده از ابزار و لوازم استاندارد و قابل اعتماد: به کارگیری چرخ چاههای غیرمقاوم و شکسته و یا طنابهای غیر مقاوم و یا مقاوم آسیب دیده میتواند احتمال سقوط افرادویا دپو و ظروف انتقال خاک را افزایش داده ومنجر به آسیب دیدگی و مرگ افراد شود.

د) زمانی که کارگری مشغول حفاری درون چاه است، فرد دیگری به عنوان ناظر ایمنی در بالای چاه (دهانه چاه) باید وظیفه مراقبت از مسایل ایمنی و سقوط اشیاء به داخل چاه را برعهده گیرد.

ه) استفاده از تجهیزات حفاظت فردی مانند کلاه، کفش ایمنی، دستکش و هارنس نقش مؤثری در کاهش صدمات در حوادث چاه را ایفا میکند.

و) قبل از ورود به درون چاه باید از موضوع اساسی مطمئن بود:

۱- عدم وجود گازهای سمی چاه بویژه سولفید هیدروژن (H2S) در داخل چاه که به عنوان یکی از مهم ترین عوامل بروز حوادث و سوانح مرگبار بشمار میآید؛ استفاده از دستگاههای گازسنج مخصوص چاه برای شناسایی این گاز بسیار مفید است.

 ۲- ثبات و پایداری خاک دیوارههای چاه

ز) استفاده از چراغ روشنایی چاه با ولتاژ حداکثر ۴۸ ولت از جمله نکات ضروری به شمار میآید؛ چون استفاده از ولتاژ بیشتر از این در داخل چاه که بدن از با خاک مرطوب ارتباط دارد بسیار خطرناک است و ممکن است باعث برق گرفتگی و مرگ افراد شود.

ح) بعد از بارندگی و یا نفوذ آب به اطراف حلقه چاه و یا درون چاه، رعایت تمام جوانب احتیاط برای انجام عملیات درون چاه باید در نظر گرفته شود.

ط) تخلیه نخالهها و خاکهای چاه در صورت امکان باید در فاصله نسبتا دور از چاه انجام شود. توصیه میشود این فاصله کمتر از ۳ متر نباشد.

ی) چاههای فاضلاب منازل مخصوصا چاههای قدیمی (هر چند که منازل نوسازی شده باشد) به یکی از پتانسیلهای خطر ساز خانهها تبدیل شده است. برای اطمینان از عدم ریزش چاه رعایت این نکات ضروری است:

۱- محل و مکان دقیق چاه برای ساکنین ساختمان مشخص باشد.

۲- ساکنین ساختمن هرگونه نشست زمین در محل چاه و یا ایجاد ترک در دیوارهای نزدیک به آن را جدی بگیرند.

۳- در صورت نمناک بودن دیوارها، اطراف و یا کف زمین، مشکل را با یک متخصص چاه برای بررسی وضعیت در میان بگذارید؛ در این مورد سازمان آتش نشانی استان تهران و پایتخت نیز آماده ارائه مشاوره میباشد.

ک) در صورت اتصال سیستم فاضلاب به شبکه سراسری فاضلاب (اگو) ضریب ایمنی ساختمان به صورت چشمگیری افزایش خواهد یافت.

ل) درصورت تخریب و نوسازی ساختمان، قبل از هرگونه اقدام محل حفر چاه را به کارگران حفر چاه و مسئول آنها ابلاغ کنید.

م) از گذاشتن درپوشهای غیر مقاوم مانند پلاستیک، حلبی، لاستیک بر روی چاههای موجود در فضاهای در دسترس مانند باغها و اماکن متروکه جدا خودداری کنید.

 

سازمان آتش نشانی چه اقدامات و برنامههایی برای پیشگیری از حوادث حفر چاه و تخلیه چاه دارد؟

اقدامات این سازمان به صورت زیر است.

الف) اطلاع رسانی عمومی به مردم و به خصوص کارگران حفر چاه و تخلیه چاه از خطراتی که جان آنها را تهدید میکند.

ب) ارائه مشاوره به مردم توسط کارشناسان و متخصصین ایستگاههای آتش نشانی استان تهران و پایتخت به هر مورد مبهم و مشکوک

ج) بازدید کارشناسان ایستگاههای آتش نشانی  استان تهران و پایتخت از پروژههای حفر چاه که در معرض دید قرار دارد و در صورت عدم رعایت نکات ایمنی، توصیه و ارائه راهکارهای ایمنی به آنها

د) مکاتبه با سازمان نظام مهندسی برای نظارت و دقت مهندسین ناظر بر اجرای پروژههای حفر چاه و تخلیه چاه

 

آیا عمق چاه در بروز حوادث تاثیر گذار است؟

به طور کلی عمق چاه در بروز حوادث چاه نقشی ندارد ولی با افزایش عمق چاه عمق حادثه و عمق عملیات نجات را افزایش میدهد. طبیعی است سقوط در یک چاه ۲۰۰ متری بسیار آسیب پذیر تر از سقوط در یک چاه ۳۰ متری بوده و احتمال مرگ و صدمات را افزایش میدهد.

 

عمده ترین عامل مرگ حادثه دیدگان چاه چیست؟

الف) سقوط درون چاه و وارد آمدن ضربه به اعضای بدن به خصوص سر و خون ریزی

ب) غرق شدن در آب و فاضلاب درون چاه

ج) استنشاق گاز سولفید هیدروژن (H2S)

 

آمار و ارقام حوادث حفر چاه و تخلیه چاه در سالهای اخیر چگونه بوده است؟

در طول سال ۱۳۹۰ در مجموع ۱۷۴ مورد ریزش چاه، ۹۸ مورد سقوط افراد در چاه و هم چنین ۲۳ مورد حادثه محبوس شدن درچاه اتفاق افتاد که متاسفانه در جریان این حوادث ۲۸ نفر جان خود را از دست داده و ۵۸ نفر هم مجروح شدند.

نجاتگران آتش نشانی علاوه بر امداد رسانی در تمام این حوادث، ۹۶ نفر از گرفتار شدگان در چاهها را نجات داده اند.

طبق آمار و ارقام ارائه شده از سوی ستاد فرماندهی سازمان آتش نشانی استان تهران و پایتخت طی نیمه نخست سال ۱۳۹۱ شاهد ۱۵۱ مورد ریزش چاه، ۴۲ مورد سقوط در چاه و نیز ۱۵ مورد محبوس شدن در چاههای مختلف شهری بوده ایم که در این حوادث ۶ نفر جان باخته و ۳۳ نفر دچار مصدومیت شدند. همچنین با تلاش نیروهای امداد و نجات این سازمان ۴۲ تن از داخل چاه نجات داده شدند.

 

چه عواملی باعث بروز حوادث چاه میشود؟

مهم ترین این عوامل عبارتند از:

الف) ریزش طوقه چاه به خاطر گذر زمان و یا نشت آب از سطوح بالایی زمین (طبقات بالا به علت ترکیدگی لوله آب) به داخل چاه و شستشوی خاک زیر طوقه

ب) عدم رعایت نکات فنی و نکات ایمنی توسط مقنیان هنگام حفر چاه و تخلیه چاه

ج) سستی خاک و عدم تثبیت شدن دیوارههای چاه

د) گاز دار شدن چاه و ضعف در سامانه تهویه هوای چاه

ه) عدم بازدیدهای دوره ای از وضعیت و شرایط چاه

 

بیشترین حوادث چاه مربوط به کدام مناطق از تهران (پایتخت) است؟

آمار موجود در این سازمان نشان میدهد که در سالهای مختلف، توزیع حوادث چاه در مناطق گوناگون پایتخت (بجز مناطق جدید مانند مناطق ۲۱ و ۲۲) به صورت یکنواخت بوده و مناطق قدیمی و با سطح آب زیرزمینی بالا از تفاوت اندکی بیشتر نسبت به سایر مناطق شهر برخوردار است.

 

هنگام وقوع حوادث چاه چه اقداماتی باید انجام داد؟

الف) از نزدیک شدن به حلقه چاه خودداری شود. این امر ممکن است باعث سقوط اشیا و یا ریزش خاک بر روی فرد سقوط کرده به درون چاه شود.

ب) با شماره تلفن ۱۲۵ به سازمان آتش نشانی اطلاع دهید.

ج) از فاصله دور و از طریق صدا، به فرد سقوط کرده آرامش دهید.

 

منبع: سازمان آتش نشانی تهران